ΑΡΧΙΚΗ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
CONTACT
The Journey - 2007 έως 2010
ΒΙΝΤΕΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ
ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΝΤΕ ΠΟΛΕΙΣ
Το The Journey ξεκινά από μια πραγματικότητα που εκείνη την εποχή παρέμενε σε μεγάλο βαθμό έξω από το οπτικό πεδίο της καθημερινότητας: ανθρώπους που, επιχειρώντας να περάσουν τα ελληνικά σύνορα, τραυματίζονταν, ακρωτηριάζονταν ή έχαναν τη ζωή τους στα ναρκοπέδια του Έβρου.
Το σύνορο εδώ παύει να είναι μια αφηρημένη γραμμή πάνω στον χάρτη.
Εγγράφεται πάνω στο ανθρώπινο σώμα.
Το πέρασμά του μπορεί να αφήσει ένα κενό, ένα ακρωτηριασμένο μέλος, μια απουσία.
Την περίοδο 2007–2009, όταν αναπτύχθηκε το έργο, οι θάνατοι και οι ακρωτηριασμοί από νάρκες αποτελούσαν μια από τις πιο ορατές ακραίες συνέπειες της παράτυπης διέλευσης των ελληνικών συνόρων. Τα ναυάγια στο Αιγαίο υπήρχαν ήδη, χωρίς όμως να έχουν ακόμη αποκτήσει τη συχνότητα και τη δημόσια ορατότητα που θα αποκτούσαν τα επόμενα χρόνια.
Το The Journey γεννήθηκε μέσα σε αυτή την ιστορική στιγμή.
Αναπτύχθηκε ως ένα καλλιτεχνικό και ακτιβιστικό οδοιπορικό στη Χίο, το Λαύριο, τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη. Σε κάθε πόλη δημιουργούνταν μια προσωρινή εγκατάσταση από αγκαθωτό συρματόπλεγμα. Κάτοικοι, μαθητές και φοιτητές καλούνταν να συμμετάσχουν κρεμώντας δικά τους ρούχα, αφού προηγουμένως είχαν αφαιρέσει από αυτά ένα μανίκι ή ένα μπατζάκι.
Το καθημερινό ένδυμα μετατρέπεται έτσι σε ίχνος ενός απόντος σώματος.
Το κομμένο μανίκι ή μπατζάκι δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει τον ακρωτηριασμό. Δηλώνει την απουσία του μέλους. Και επειδή το ένδυμα προέρχεται από τον ίδιο τον συμμετέχοντα, η απόσταση ανάμεσα στον «άλλον» και σε εκείνον που παρατηρεί προσωρινά διαταράσσεται.
Το αγκαθωτό συρματόπλεγμα λειτουργεί ταυτόχρονα ως πραγματικό και συμβολικό όριο: μια κατασκευή που αποφασίζει ποιος βρίσκεται μέσα και ποιος έξω, ποιος μπορεί να περάσει και ποιος μετατρέπεται σε σώμα χωρίς νόμιμη δίοδο.
Παράλληλα, σε μόνιτορ προβάλλονταν βιντεοσκοπημένες μαρτυρίες ανθρώπων που είχαν ακρωτηριαστεί στα ναρκοπέδια, καθώς και άλλες καταγραφές του οδοιπορικού. Όπου ήταν δυνατόν, οι ίδιοι οι άνθρωποι που είχαν βιώσει τον ακρωτηριασμό βρίσκονταν στον χώρο και συνομιλούσαν με τους περαστικούς.
Στο αρχείο του έργου περιλαμβάνεται επίσης βιντεοσκοπημένο υλικό διάσωσης στον Έβρο. Το υλικό αυτό προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη σχέση του έργου με το πραγματικό γεγονός: η εικόνα δεν κατασκευάζει το τραύμα· το συναντά ως τεκμήριο.
Το video δεν λειτουργεί επομένως απλώς ως συνοδευτική τεκμηρίωση. Αποτελεί μέρος μιας αμφίδρομης χρήσης των media. Η μαρτυρία μεταφέρεται από τον άνθρωπο στην εικόνα και από την εικόνα επιστρέφει στον δημόσιο χώρο, όπου μπορεί να προκαλέσει νέα μαρτυρία, διάλογο και συμμετοχή.
Το οδοιπορικό πέρασε από πέντε πόλεις. Αρχικά από την Χίο (9 Απριλίου 2008), κατόπιν από το Λαύριο ( 16 Απριλίου 2008) , τη Θεσσαλονίκη (15 Μαΐου 2008 ), την Αλεξανδούπολη (1 Μαρτίου 2009) και κατέληξε στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης (31 Μαΐου - 2 Ιουνίου 2009). Στην Κυψέλη οι καταγραφές από τις τέσσερις πόλεις, οι μαρτυρίες, το συρματόπλεγμα και τα ακρωτηριασμένα ενδύματα συγκροτήθηκαν σε μια ενιαία εγκατάσταση σε επιμέλεια της Άννας Χατζηγιαννάκη.
Έτσι το ταξίδι μετακινήθηκε από το γεωγραφικό σύνορο προς το εσωτερικό της πόλης:
από το ναρκοπέδιο προς τη γειτονιά,
από το τραυματισμένο σώμα προς το σώμα του συμμετέχοντα,
από τη μαρτυρία προς τον θεατή,
και από τον θεατή προς τη θέση του ενεργού πολίτη.
Τον Δεκέμβριο του 2009 η Ελλάδα ανακοίνωσε επίσημα την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης των περιοχών που υπάγονταν στις υποχρεώσεις της βάσει του Άρθρου 5 της Σύμβασης της Οττάβα*. Το 2010 το The Journey επέστρεψε στην Κυψέλη με μια νέα εκδήλωση, αυτή τη φορά για να σηματοδοτήσει και να γιορτάσει το «Ελλάδα ελεύθερη από νάρκες».
Εκεί θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το έργο ολοκληρώθηκε.
Η ιστορία όμως δεν ολοκληρώθηκε μαζί του.
Καθώς τα ναρκοπέδια υποχωρούσαν ως θανατηφόρο πέρασμα, μια άλλη γεωγραφία κινδύνου γινόταν σταδιακά όλο και πιο ορατή: το Αιγαίο.
Το 2015 η μαζική μετακίνηση ανθρώπων προς την Ευρώπη μέσω θαλάσσιων διαδρομών πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και μετανάστες έφτασαν στην Ευρώπη διά θαλάσσης εκείνη τη χρονιά, ενώ χιλιάδες άνθρωποι θεωρήθηκαν νεκροί ή αγνοούμενοι στη Μεσόγειο. Στα ελληνικά χωρικά ύδατα μόνο, η UNHCR κατέγραφε ήδη τουλάχιστον 123 νεκρούς ή αγνοούμενους μέχρι τον Οκτώβριο του 2015.
Έτσι, κοιτάζοντας το The Journey εκ των υστέρων, το έργο αποκτά μια διάσταση που το 2007 δεν μπορούσε ακόμη να προβλεφθεί.
Το σύνορο αλλάζει μορφή, αλλά δεν παύει να παράγει σώματα σε κίνδυνο.
Το ναρκοπέδιο γίνεται θάλασσα.
Το συρματόπλεγμα γίνεται θαλάσσιο πέρασμα.
Ο ακρωτηριασμός δίνει τη θέση του στον πνιγμό.
Δεν πρόκειται για ταυτόσημες ιστορικές συνθήκες. Συνδέονται όμως από το ίδιο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένα πολιτικό και γεωγραφικό όριο μετατρέπεται σε ζήτημα ζωής και θανάτου για εκείνον που επιχειρεί να το περάσει;
Το The Journey θέτει τελικά δύο ερωτήματα:
Τι σημαίνει ένα σύνορο όταν, για να υπάρξει, εγγράφεται πάνω στο σώμα ενός ανθρώπου;
και
Μπορεί η τέχνη να παραμένει απλώς παρατηρητής όταν αυτό που παρατηρεί συμβαίνει μέσα στην ίδια την κοινωνία στην οποία παράγεται;
* Η Συνθήκη για την Κατάργηση των Ναρκών κατά Προσωπικού ή απλά Συνθήκη της Οττάβα είναι η διεθνής συμφωνία που απαγορεύει τις νάρκες κατά προσωπικού. Το Δεκέμβριο του 1997, 122 κυβερνήσεις υπέγραψαν τη συνθήκη στην Οττάβα του Καναδά. Τέθηκε σε ισχύ και ενσωματώθηκε στο διεθνές δίκαιο το Μάρτιο του 1999, ταχύτερα από κάθε άλλη ανάλογη συνθήκη. Ωστόσο μερικές χώρες, όπως είναι οι Η.Π.Α., η Ρωσίακαι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας αρνήθηκαν να υπογράψουν τη σύμβαση.